Pozitif Yaşam Derneği
Türkiye'de HIV/AIDS

HIV/AIDS'in yıllara göre dağılımı İstatistikleri incelemek için lütfen aşağıdaki bağlantılara tıklayınız

T.C Sağlık Bakanlığı HIV/AIDS Veri Tabloları 2006 yılı istatistikleri

T.C Sağlık Bakanlığı HIV/AIDS Veri Tabloları 2007 yılı istatistikleri

T.C Sağlık Bakanlığı HIV/AIDS Veri Tabloları 2008 yılı istatistikleri

T.C Sağlık Bakanlığı HIV/AIDS Veri Tabloları 2009 yılı istatistikleri


T.C Sağlık Bakanlığı HIV/AIDS Veri Tabloları 2010 yılı istatistikleri

T.C Sağlık Bakanlığı HIV/AIDS Veri Tabloları 2011 yılı istatistikleri

T.C Sağlık Bakanlığı HIV/AIDS Veri Tabloları 2013 yılı  ilk 6 ay istatistikleri  

 


DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ DÜŞÜK VE ORTA GELİRLİ ÜLKELERDE HIV TEDAVİSİNE ERİŞİM RAPORUNU YAYINLADI - Çeviri : Pınar Öktem
 

Dünya Sağlık Örgütü, UNICEF ve UNAIDS, HIV önleme, tedavi ve bakım hizmetlerine herkesin erişimini sağlama konusunda yaşanan gelişmelerle ilgili dördüncü yıllık raporunu 28 Eylül 2010 tarihinde yayınladı. Rapora göre bazı düşük ve orta gelirli ülkelerde HIV’le ilgili hizmetlere erişim önemli ölçüde arttırıldı.

2010 yılı, küresel HIV yanıtı için önemli bir yıl. 2006’da Birleşmiş Milletler AIDS genel toplantısında dünya liderleri 2010 yılı sonuna kadar HIV önleme, destek, tedavi ve bakım hizmetlerine herkesin tam olarak erişebilmesini sağlamak yönünde taahhütte bulunmuşlardı.

2011 - 2015 yılı hedef ve stratejilerini belirleyecek olan ‘Küresel HIV/AIDS Sağlık Sektörü Stratejisi’ ise önümüzdeki aylarda Dünya Sağlık Kurulu tarafından tartışılacak ve kabul edilecek. Bu amaçla ülkeler, bundan sonraki hedef ve amaçları belirlemek ve gözden geçirmek için çalışıyorlar. Bunun için de geçtiğimiz yıllarda yaşanan gelişmeler bu rapor altında değerlendirildi.

144 düşük ve orta gelir düzeyindeki ülkede 2009 yılında HIV önleme, tedavi ve bakım ile ilgili sağlık sektöründe yapılan uygulamaların değerlendirildiği raporda, amaçlara ulaşım yolunda kaydedilen başarılar ve herkesin tedaviye erişimi önünde var olan engeller tespit edildi. 

Daha fazla sayıda gelişmekte olan ülke HIV/AIDS tedavi ve hizmetlerine herkesin erişebileceğini gösteriyor.

 Rapora göre: 

  • 2009 yılı içerisinde düşük ve orta gelirli ülkelerde ihtiyacı olanların % 36’sına denk gelen 5.25 milyon kişi HIV tedavisine erişti. Bu artış Aralık 2008’den beri 1.2 milyon kişinin tedaviye eriştiğini gösteriyor; ki bu da bugüne kadar tek bir yıl içerisinde görülen en yüksek artış olarak değerlendiriliyor.(Düşük ve orta gelirli ülkelerde 2008 - 2009 yıllarında tedaviye erişim ile ilgili gelişme göstergeleri için Tablo 1)
  • Özellikle HIV’den en fazla etkilenen bölge olan Doğu ve Güney Afrika’da önemli gelişme kaydedilmiş olması umut verici olarak değerlendirildi. Bu bölgede HIV tedavisine erişim oranı bir yıl içerisinde % 32’den % 41’e yükseldi ve hamile kadınların yarısına HIV testi ve danışmanlık sağlandı.
  • Sahra-altı Afrika’da bir milyona yakın kişi tedaviye başladı. Tedaviye erişenlerin sayısı 2008 sonunda 2.95 milyondan 2008 sonunda 3.91 milyona ulaştı; bu da ihtiyacı olanların % 37’sini temsil ediyor. Latin Amerika ve Karayipler bölgesinde tedaviye erişim oranı % 50’yi bulurken, Doğu, Güney ve Güney-Doğu Asya’da % 31, Avrupa ve Orta Asya’da % 19, Kuzey Afrika ve Orta Doğu bölgesinde ise % 11 oranında HIV pozitifin tedaviye erişebildiği saptandı. (Bölgelere göre 2008 ve 2009 yıllarında düşük ve orta gelir düzeyindeki ülkelerde tedaviye erişim oranları için Tablo 2)
  • İncelenen 144 ülkenin sekizi HIV tedavisini en az % 80 oranında HIV pozitife ulaştırmak amacına ulaşmış görünüyor. (Tedaviye erişim oranları tahmini olarak % 50-80 arası ve % 80’in üzerinde olan ülkeler tablosu için Tablo 3)
  • Aralarında Botswana, Guyana ve Güney Afrika’nın da bulunduğu 15 ülkede HIV pozitif hamile kadınların % 80’ine anneden bebeğe geçişi önlemeye yönelik ilaçlar ve hizmetler sağlanabildi.
  • Brezilya, Namibia ve Ukrayna da dahil 14 ülkede HIV pozitif çocukların % 80’inden fazlasına HIV tedavisi sağlandı.
  • Kamboçya, Küba ve Rwanda’nın da içinde bulunduğu sekiz ülke ihtiyacı olan tüm yetişkin HIV pozitifler için antiretroviral tedavi sağlamayı başardı. 

Raporda belirtildiği gibi, bu rakamlar değerlendirilirken, 2009 ve 2010 yıllarında Dünya Sağlık Örgütü’nün antiretroviral tedavi ile ilgili kılavuz ve önerilerinde yaptığı revizyonu göz önünde bulundurmak gerekiyor. Antiretroviral tedavi kılavuzunun gözden geçirilmiş versiyonuna göre Dünya Sağlık Örgütü, hastanın klinik semptomları olup olmamasına bakmaksızın CD4’ün 350’nin altına düştüğü durumda tedaviye başlamayı önermektedir. Bu değişiklik 2009 yılı sonu itibariyle tedaviye ihtiyacı olan kişi sayısında artışa sebep olmuş olsa da (10.1 milyondan 14.6 milyona) orta vadede bu kılavuza uymak yönünde yapılan yatırımlar, hastaneye yatma ve ölüm oranlarının azalmasını sağlayarak telafi edilmiş olacaktır. Aralık 2009 tarihi itibariyle 29 ülke tedaviye başlamak için önerilen yeni DSÖ kriterlerini kendi ulusal tedavi kılavuzlarına yansıtmışlardır.   
 

DSÖ’nün 2010 tedavi kılavuzuna göre 2009 yılı sonunda sekiz düşük ve orta gelirli ülke hali hazırda ‘herkesin tedaviye erişimi’ hedefini gerçekleştirmektedir. ‘Herkesin tedaviye erişimi’ genel olarak, ihtiyacı olan kişilerin en az % 80’ine tedavi ulaştırabilmek anlamın gelmektedir.  21 ülkenin ise % 50’nin üzerinde tedaviye erişim oranı mevcuttur. Ancak, daha önceki (2006 tarihli) DSÖ kriterleri baz alınsaydı (CD4’ün 200 altında olduğu durumda tedaviye başlanması kriteri) aralarında Türkiye’nin de bulunduğu dokuz ülkenin daha ‘herkesin tedaviye erişimi’ amacına ulaşmış olarak görüleceği belirtiliyor. 

‘Herkes için tedavi’ önünde engeller

Tedavi ve hizmetlerin ihtiyacı olan herkese ulaştırılmasının önündeki engeller ise özellikle fon kısıtlamaları, insan kaynaklarının yetersizliği ve HIV tanı ve ilaçlarının elde edilmesi ile ilgili sistem sorunları olarak belirtiliyor. Ayrıca raporda en fazla risk altında olan gruplar, özellikle seks işçileri, damar içi madde kullananlar ve erkeklerle seks yapan erkekler için önleme çalışmalarının halen kısıtlı kaldığı vurgulanıyor. Örneğin, rapora giren ülkelerdeki damar içi madde kullananların yalnızca üçte birine HIV önleme programları dahilinde ulaşılabildiği belirtiliyor.

Bunun yanı sıra 10 ülkeden toplanan verilere göre HIV pozitif kişilerin % 60’dan fazlası HIV statülerini bilmiyor. Bunun sonucu olarak da birçok hasta çok geç bir aşamada tedaviye başlıyor.

Dünya Sağlık Örgütü HIV/AIDS direktörü Doktor Gottfried Hirnschall’a göre raporda yer alan bulgular tedaviye erişimin önündeki engelleri gösterdiği kadar, tedavinin etkinliğini arttırmak için fırsatlarımızın neler olduğunu da gösteriyor. Tedaviye erken başlanmasını sağlayarak ve ilk bir yıl içerisinde tedaviye uyumu arttırarak birçok yaşam kurtarmak mümkün.

Kadın ve Çocukların tedaviye erişimi

Rapora göre gelişmekte olan ülkelerde anneden bebeğe geçişin önlenmesi konusunda da önemli gelişmeler yaşandı. Dünya genelinde anneden bebeğe geçişin önlenmesi konusunda ilaç ve hizmet ihtiyacında olan hamile kadınların % 53’üne bu hizmetlerin sağlanabildiği görülüyor. HIV pozitif çocuklar için tedaviye erişim oranı ise 2009 yılında % 28’e yükselmiş olmasına rağmen, yetişkinler için % 36 olan bu orana göre hala çok daha az olduğu görülüyor.

Türkiye’de HIV tedavisine erişim oranları

Rapora göre Türkiye, Aralık 2009 itibariyle tedavi ihtiyacı olan HIV pozitiflerin tedaviye erişiminin % 50 – 80 arasında olduğu 21 ülke arasında yer alıyor.

Raporda yer alan, düşük ve orta gelirli ülkelerde 2009 yılı itibariyle HIV testi ve danışmanlığı verilen kurumlar listesine göre, Türkiye’de 1362 kurumda HIV testi ve danışmanlığı sağlanıyor. Buna göre Türkiye’de her 100 bin yetişkin kişiye 3.3 kurum düşüyor.

Rapora göre Türkiye’de 2008 yılı içerisinde antiretroviral tedavi alan HIV pozitif kişi sayısı 900 iken bu rakam Aralık 2009 itibariyle 1000 kişiye yükseliyor. Tedaviye CD4 sayısının 350 ve altında olduğu durumda başlanmasını öneren DSÖ 2010 kılavuzu temel alındığında, 2009 yılında Türkiye’de tedaviye ihtiyacı olan HIV pozitif kişi sayısı tahmini olarak 1600 (1200 – 2100 arası); ihtiyacı olan kişiler arasında tedavi görenlerin oranı ise yaklaşık % 62 (% 48 - % 84 arası) olarak hesaplanıyor.  Tedaviye CD4 sayısının 200 ve altında olduğu durumda başlanmasını öneren eski (2006 tarihli) DSÖ kılavuzlarına göre hesaplandığında ise tedaviye ihtiyaç duyan HIV pozitif sayısı ortalama 1100, tedaviye erişim oranı ise ortalama % 90 olarak tahmin edilmiş.


Raporda, Türkiye’de Ocak – Aralık 2006 tarihleri arasında anneden bebeğe geçişin önlenmesi için tedavi alan HIV pozitif hamile kadın sayısının dört olduğu belirtilmiş. UNAIDS/DSÖ yöntemlerine göre anneden bebeğe geçişi önlemek için antiretroviral tedavi alması gereken tahmini hamile kadın sayısı Türkiye için en fazla 200 olarak belirlenmiş ve bunların % 3 ila % 13 arasında bir oranda tedaviye erişebilecekleri tahmin edilmiş.  Yine UNAIDS/DSÖ yöntemlerine göre antiretroviral tedaviye ihtiyaç duyabilecek çocuk sayısı Türkiye için 100’ün altında; bu çocukların tedaviye erişme oranları ise % 10 – 21 arasında tahmin ediliyor.


Türkiye’deki durumu genel olarak dünyadaki ve düşük ve orta gelir düzeyindeki ülkelerdeki tedaviye erişim oranları ile karşılaştırabilmek için, Türkiye’nin ülke sınıflandırma sistemleri içerisinde nerede yer aldığına dikkat edilmesi önemli. Bu raporda belirtildiğine göre Türkiye üst-orta gelir düzeyindeki ülkeler arasında yer alıyor. Coğrafi bölge olarak Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesi içinde yer alırken, UNAIDS’in sınıflamasına göre Batı ve Orta Avrupa bölgesi içinde, UNICEF’in sınıflamasına göre Orta ve Doğu Avrupa ve CIS ülkeleri içinde, DSÖ’ne göre ise Avrupa Bölgesi içinde değerlendiriliyor.

‘Herkes için tedavi’ amacına yönelik atılması gereken adımlar:

Raporda herkes için tedavi amacını gerçekleştirebilmeye yönelik uluslararası toplum tarafından atılması gereken adımlar aşağıdaki gibi sıralandı:


  • HIV/AIDS önleme, tedavi ve bakım hizmetlerine herkesin ulaşabilmesi için verilmiş olan siyasal ve ekonomik taahhütlerin gözden geçirilmesi.
  • HIV/AIDS ile tüberküloz, anne ve çocuk sağlığı, cinsel sağlık ve madde kullanıcıları için zarar azaltma gibi ilgili hizmetler arasında daha fazla entegrasyon sağlamak.
  • Halk sağlığını geliştirmek ve yaygınlaştırmak için sağlık sistemlerini güçlendirmek.
  • Özellikle daha fazla risk altında olan grupların HIV’e maruz kalmalarına sebep olan yasal ve yapısal bariyerlerin azaltılması için kesin önlemler almak.


Kaynaklar: WHO 2010 Universal Access Progress Report: http://www.who.int/hiv/pub/2010progressreport/report/en/index.html

Basın açıklaması: http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2010/hiv_universal_access_20100928/en/index.html


Tablolar:

Tablo 1: Düşük ve orta gelirli ülkelerde 2008 - 2009 yıllarında tedaviye erişim ile ilgili gelişme göstergeleri

 

Aralık 2008

Aralık 2009

Antiretroviral tedavi alan yetişkin ve çocuk sayısı

4 053 000

5 254 000

Yetişkin ve çocuklar arasında tedavi alma oranları              2010 DSÖ tedavi kılavuzuna göre  (CD4 350’nin altında iken)

                2006 DSÖ tedavi kılavuzuna göre

               (CD4 200’ün altında iken)

% 28

 

% 42

 

% 36

 

% 52

 

15 yaş altındaki çocuklarda tedaviye erişim oranı

% 22

% 28

Anneden bebeğe geçişi önlemek için ART alan hamile kadınların oranı

% 45

% 53

Tablo 2: Bölgelere göre 2008 ve 2009 yıllarında düşük ve orta gelir düzeyindeki ülkelerde tedaviye erişim oranları:

 

Aralık 2009

Aralık 2008

 

 

 

 

Tedavi alan kişi sayısı

2010 DSÖ kılavuzuna göre tedaviye ihtiyacı olan tahmini kişi sayısı

Tedaviye erişim oranı

(2010 DSÖ kılavuzuna göre)

Tedavi alan kişi sayısı

2010 DSÖ kılavuzuna göre tedaviye ihtiyacı olan tahmini kişi sayısı

Tedaviye erişim oranı (2010 DSÖ kılavuzuna göre)

Sahra Altı Afrika

3 911 000

10 600 000

% 37

2 950 000

10 400 000

% 28

Latin Amerika ve Karayipler

478 000

950 000

% 50

439 000

920 000

% 48

Doğu, Güney ve Güney-Doğu Asya

739 000

2 400 000

% 31

571 000

2 300 000

% 25

Avrupa ve Doğu Asya

114 000

610 000

% 19

84 400

          570 000

% 15

Kuzey Afrika ve Orta Doğu

12 000

100 000

% 11

9 100

91 000

% 10

Tüm düşük ve orta gelirli ülkeler

5 254 000

14 600 000

% 36

4 053 000

14 300 000

% 28

Tablo 3: Aralık 2009 itibariyle tedaviye erişim oranları tahmini olarak % 50-80 arası ve % 80’in üzerinde olan ülkeler:

% 50 - % 80 arası

% 80 ve üzeri

Arjantin

Benin

Brezilya

Şili

Kosta Rika

El Salvador

Etyopya

Gürcistan

Lao Halk Cumhuriyeti

Mali

Meksika

Namibya

Papua Yeni Gine

Senegal

Slovakya

Surinam

Swaziland

Tayland

Tunus

Türkiye

Zambiya

Botswana

Kamboçya

Hırvatistan

Küba

Guyana

Oman

Romanya

Rwanda






Copyright © 2010, Pozitif Yasam Derneği    powered by: minduce
home iletisim